علیاکبر صالحی، رئیس بنیاد ایرانشناسی و وزیر پیشین امور خارجه، در گفتوگویی مفصل با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، سیره حضرت رسول اکرم (ص) را الگویی جامع برای مدیریت بحران و تصمیمگیری در شرایط مختلف توصیف کرد. او در پاسخ به این پرسش که در مسیر تأمین منافع ملی باید بر جنگ تأکید کرد یا مذاکره، به آیه «وَلَکُمْ فِی رَسُولِاللهِ أُسْوَةٌ» استناد کرد و خواستار بررسی دقیق شیوه تصمیمگیری پیامبر (ص) در مواجهه با چالشها شد.
از صلح حدیبیه تا فتح مکه؛ منطق سازش و قدرت
صالحی بر این باور است که پیروزیهای بزرگ لزوماً از مسیر تقابل نظامی آغاز نمیشوند. او با اشاره به وقایع تاریخی تأکید کرد که پیامبر اکرم (ص) از مسیر صلح حدیبیه به فتح مکه رسید. به باور او، پذیرش صلح در شرایطی که امکان مقابله وجود ندارد، نه یک عقبنشینی ساده، بلکه یک تدبیر عقلانی برای نجات جان انسانها و ایجاد فرصت برای بازسازی است.
او معتقد است مدیریت صحیح ایجاب میکند که هر تصمیم متناسب با جایگاه فعلی اتخاذ شود. بر اساس تحلیل صالحی، پیامبر (ص) زمانی که در موضع ضعف بود، با پذیرش صلح حدیبیه از نابودی خود و اطرافیانش جلوگیری کرد، اما بلافاصله مسیر خودسازی و تقویت جایگاه را در پیش گرفت تا در نهایت بتواند مکه را فتح کند.
عقلانیت به جای معجزه در تصمیمسازی نبوی
رئیس بنیاد ایرانشناسی در بخشی از این گفتگو، بر تفاوت ماهیت معجزات پیامبر اسلام (ص) با دیگر پیامبران اشاره کرد. وی میگوید پیامبر ما برخلاف حضرت موسی (ع) عصای دریاشکاف نداشت و مانند حضرت مسیح (ع) مردهها را زنده نکرد؛ بلکه معجزه او قرآن کریم بود؛ کتابی که بر تفکر و تدبر تأکید دارد.
صالحی استدلال میکند که اسلام، عقل را محور تصمیمسازی قرار داده است. او با اشاره به آیات قرآن که با عباراتی نظیر «أفَلا یَتَفَکَّرُونَ»، «أفَلا یَعْقِلُونَ» و «أفَلا یَتَدَبَّرُونَ» بر تفکر تأکید میکنند، خاطرنشان کرد که سیره نبوی بر پایه تدبیر و عقلانیت استوار است و نه ابزارهای ماورایی.
در مجموع، دیدگاه صالحی درباره مدیریت منافع ملی را میتوان در محورهای زیر خلاصه کرد:
- تطبیق تصمیمات سیاسی با شرایط موجود (قدرت یا ضعف).
- استفاده از مذاکره و صلح به عنوان ابزاری برای خرید زمان و تقویت جایگاه.
- تکیه بر عقلانیت و تفکر در تصمیمگیریهای کلان به جای اتکای به اتفاقات تصادفی.
- نگاه به سیره پیامبر (ص) به عنوان الگویی عملیاتی و واقعبینانه برای اداره جامعه.
