حسن طوفانیان، ارتشبدی که در سایه خرید تجهیزات نظامی پیشرفته برای ارتش ایران فعالیت میکرد، یکی از مورد اعتمادترین چهرهها برای محمدرضا شاه در مذاکرات تسلیحاتی دوران جنگ سرد بود.
مذاکرات سری و پرونده تسلیحات
طوفانیان از اوایل دهه ۱۳۴۰ تا سالهای پایانی سلطنت پهلوی، مدیریت خریدهای میلیاردی تسلیحاتی ایران را بر عهده داشت. او برخلاف بسیاری از فرماندهان بلندپایه، در عرصه عمومی حضور پررنگی نداشت، اما جایگاهش در مرکز برنامههای دفاعی حکومت قرار میگرفت. مسیر حرفهای او با متغیرهای مهمی چون افزایش درآمدهای نفتی، گسترش مناسبات نظامی با ایالات متحده و همکاریهای غیرعلنی با اسرائیل گره خورده بود.
سند تاریخ ۱۸ مهر ۱۳۴۵، لایههای پنهان این روابط را آشکار میکند. در این نامه که با طبقهبندی «به کلی سری» ارسال شده بود، طوفانیان خطاب به سرهنگ یعقوب نیمرودی، وابسته نظامی اسرائیل در ایران، درخواست خرید مجموعهای از تجهیزات نظامی را مطرح کرد. این مدرک ثابت میکند در میانه دهه ۱۳۴۰، ارتباطی سازمانیافته و مستقیم میان مسئول خریدهای نظامی ایران و نماینده نظامی اسرائیل وجود داشت و این همکاریها در سالهای بعد نیز ادامه یافت.
از محله امامزاده یحیی تا ارتشبد
حسن طوفانیان در ۲۹ تیر ۱۲۹۲ در تهران متولد شد. او در خانوادهای متوسط رشد کرد؛ پدرش میرزا مهدی در محدوده امامزاده یحیی تهران مغازه خیاطی و پارچهفروشی داشت و مادرش آمنه حاج شیخ علی عرب بود.
او با تکیه بر تخصص نظامی و اعتماد شاه، به مقامی رسید که نه تنها در خرید پیشرفتهترین جنگافزارهای روز نقش داشت، بلکه در برخی موارد مأمور اجرای سیاستهای منطقهای ایران در مذاکرات بینالمللی میشد. کارنامه او فراتر از یک زندگی نظامی ساده، بازتابی از سیاست دفاعی ایران در دوران جنگ سرد است.
ویژگیهای کلیدی دوران فعالیت طوفانیان:
- مدیریت خریدهای تسلیحاتی از اوایل دهه ۱۳۴۰ تا اواخر سلطنت پهلوی
- برقراری ارتباطات مستقیم و سری با وابسته نظامی اسرائیل (سرهنگ نیمرودی)
- حضور در پرونده خرید تجهیزات پیشرفته نظامی در دوران افزایش درآمدهای نفتی
- عمل به عنوان مأمور اجرای سیاستهای منطقهای ایران در مذاکرات خارجی