داروخانهها به عنوان واسط میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان، ویترین نهایی توزیع دارو در کشور هستند. در شرایطی که بیمار برای دسترسی به داروی مورد نیاز خود با مشکل مواجه میشود، این نقص را در سطح داروخانه مشاهده کرده و به اشتباه این مراکز را مقصر کمبودها میداند؛ در حالی که داروخانهها نقشی در بروز کمبودهای واقعی ندارند و تنها در زنجیره «کمبود کاذب» دخیل هستند.
مفهوم کمبود کاذب دارو و علت بروز آن
به گفته حبیب احسنی پوراصل، کمبود کاذب در واقع نوعی کمبود ساختگی است که خروجی آن در داروخانهها مشاهده میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که داروخانهها به دلیل فقدان نقدینگی، توانایی خرید دارو از شرکتهای پخش را ندارند و در نتیجه دارو در دسترس بیمار قرار نمیگیرد.
منشأ این بحران نقدینگی، بدعهدی شرکتهای بیمه در پرداخت مطالبات داروخانهها است. از آنجایی که نقدینگی این مراکز از محل نسخههای دارویی بیماران تأمین میشود، هرگونه تأخیر در پرداختها توسط بیمهها، باعث اختلال در خرید مجدد دارو و گسست در زنجیره تأمین میگردد.
آمار مطالبات و بحران مالی داروخانهها
بر اساس دادههای اعلام شده توسط انجمن داروسازان ایران، حجم بدهیهای بیمهها به داروخانهها به ارقام قابل توجهی رسیده است:
- میزان کل مطالبات: حدود ۷۷ هزار میلیارد تومان.
- میزان چکهای برگشتی: حدود ۸ هزار میلیارد تومان.
تأثیرات بحران بر خدمات دارویی کشور
در حال حاضر بیش از ۱۸ هزار و ۵۰۰ داروخانه در سراسر کشور عهدهدار عرضه داروهای مورد نیاز مردم هستند. نکته حائز اهمیت این است که ۸۰ درصد خدمات دارویی کشور توسط داروخانههای سرپایی بخش خصوصی ارائه میشود، اما همین مراکز اکنون در تأمین نقدینگی با شرایط بحرانی روبرو هستند.
این فشار مالی باعث شده است تا بسیاری از داروخانهها برای بقای خود و سرپا نگه داشتن کسبوکارشان، به سمت عرضه محصولات غیردارویی روی آورند. در واقع، وقتی ویترین زنجیره تأمین دارو دچار ترک میشود، کل سیستم توزیع دارو دچار اختلال شده و در نهایت بیمار متضرر اصلی این وضعیت خواهد بود.
