در سال ۱۴۰۰، همزمان با سالروز ولادت پیامبر اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع)، رهبر انقلاب اسلامی در دیدار با جمعی از مسئولان نظام و شرکتکنندگان در کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی، به تبیین ماهیت اتحاد میان مسلمانان پرداختند. در این دیدار تأکید شد که وحدت و اتحاد مسلمانان یک امر تاکتیکی نیست که تنها به دلیل شرایط خاصی شکل بگیرد، بلکه موضوعی اصولی و بنیادی است.
تمایز میان رویکرد دولتمحور و مردممحور در وحدت
سید رسول موسوی، پژوهشگر عرصه بینالملل و دیپلمات سابق، در تحلیل نگاه راهبردی به مقوله وحدت اسلامی اشاره میکند که این رویکرد بر یک تمایز اساسی استوار است: تفکیک میان دولتها به عنوان بازیگران رسمی نظام بینالملل و ملتها به عنوان حاملان اصلی هویت و اراده اجتماعی.
بر اساس این تحلیل، وحدت اسلامی را میتوان در محورهای زیر بررسی کرد:
- فراتر از دیپلماسی: وحدت صرفاً یک پروژه دیپلماتیک یا نتیجه توافقات میان دولتها نیست.
- ریشه اجتماعی: این پیوند در لایههای مردمی و سازمانیافته ریشه دارد.
- تجلی در مقاومت: ظرفیتهای شکلگرفته در بطن جوامع، در قالب نیروهای مقاومت و مفهومی تحت عنوان «جبهه مقاومت» تجلی مییابد.
وی معتقد است همانطور که انقلاب اسلامی بر دوش مردم استوار بود، در سطح منطقهای نیز عنصر مردمی نقش تعیینکنندهای دارد و این انسجام، بخشی از هویت راهبردی امت اسلامی است، نه یک ابزار تاکتیکی.
بنای دینی و عقلانی وحدت (اخوت ایمانی)
علاوه بر ابعاد سیاسی و اجتماعی، وحدت اسلامی از منظر دینی یک ضرورت است. دین اسلام ساختار خود را بر پایه «اخوت ایمانی» بنا کرده است. این موضوع در قرآن کریم با صراحت بیان شده است که مؤمنان با یکدیگر برادر هستند و این پیوند دینی، زیربنای هرگونه اتحاد پایدار در جهان اسلام محسوب میشود.