به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ در روزهای منتهی به اربعین، موج عظیم زائران راهی مرزهای ایران و عراق میشوند. در میان این جمعیت، حضور خانوادهها با کودکان و نوجوانان چشمگیر است. پدران و مادرانی که پای پیاده راهی کربلا میشوند، فرزندان خود را در معرض تجربهای قرار میدهند که هیچکدام از کلاسهای درس و کتابهای آموزشی نمیتواند جایگزین آن باشد.
خانواده در اربعین؛ از حضور تا تربیت
پژوهشگران حوزه دین و تربیت، اربعین را یک «پدیده تمدنساز مبتنی بر خانواده» توصیف کردهاند. در این نگاه، خانوادهها نهتنها بهعنوان شرکتکننده، بلکه بهعنوان ستون اصلی انتقال مفاهیم عاشورایی به نسل بعد، نقشآفرینی میکنند.
تجربههای میدانی از مسیر نجف تا کربلا نشان میدهد که حضور خانوادهها با کودکان و نوجوانان در سالهای اخیر افزایش چشمگیری داشته است. این سفر، مفاهیم انتزاعی مانند ایثار، مقاومت، همدلی، صبر و ازخودگذشتگی را به مفاهیمی عینی و ملموس تبدیل میکند. کودکی که در گرمای سوزان مسیر پیادهروی میکند، مقاومت را با تمام وجود لمس میکند و نوجوانی که خدمترسانی بیچشمداشت موکبداران را میبیند، ایثار را نه بهعنوان یک مفهوم، بلکه بهعنوان یک رفتار عینی درک میکند.
زنان، حلقه مفقوده تربیت در مسیر اربعین
یکی از ابعاد مهم این کارگاه تربیتی، نقش کلیدی زنان است. آمارها نشان میدهد که حدود ۴۰ درصد از زائران اربعین را بانوان تشکیل میدهند و این حضور با فرزندانشان، کارکرد تربیتی سفر را چند برابر کرده است.
در طول مسیر پیادهروی، مادران با صبر و حوصله، قدمزدن در گرما و خستگی را برای کودکان، به سفری عاشقانه تبدیل میکنند. روایتهای متعددی از مادرانی وجود دارد که در طول مسیر، داستان کربلا و پیام عاشورا را با زبانی کودکانه برای فرزندانشان بازگو میکنند. یک مادر ایرانی که سالهاست با خانواده به اربعین میرود، در گفتگویی صمیمی گفته است: «فرزندم در این راه نهتنها حضرت اباعبدالله (ع) را شناخت، بلکه فهمید که ایثار یعنی چه. وقتی میبیند یک موکبدار عراقی ساعتی در گرما ایستاده تا یک لیوان آب به او بدهد، مفهوم خدمت بیمنت را با تمام وجود درک میکند.»
دوری از فضای مجازی، تمرینی برای زیستن
در دنیایی که کودکان و نوجوانان ساعات زیادی از روز را در فضای مجازی سپری میکنند و با انبوهی از پیامهای متناقض روبهرو هستند، اربعین فرصتی کمنظیر برای تمرین زیستن در جهان واقعی محسوب میشود. دوری از وابستگی به شبکههای اجتماعی و بازگشت به تعاملات چهرهبهچهره، یکی از مهمترین دستاوردهای تربیتی این سفر برای نسل جوان است.
کارشناسان تربیتی معتقدند که کودکان در این مسیر، درسهای فراموشنشدنی میآموزند:
همدلی عملی: دیدن خدمترسانی داوطلبانه افراد از ملیتها و فرهنگهای مختلف که با هر زبان و نژادی، یک هدف مشترک دارند.
مقاومت و پایداری: تجربه راهپیمایی طولانی در گرما که از صبر جسمی و روحی درس میدهد و به کودکان میآموزد که برای رسیدن به هدف باید سختیها را تحمل کرد.
قدردانی و شکرگزاری: مواجهه با مردمی که با امکانات محدود، بهترین پذیرایی را انجام میدهند و این تجربه، قدرشناسی از نعمتها را در وجود کودک نهادینه میکند.
هویتیابی: درک عمیق از تعلق به یک امت بزرگ و تاریخی که مرزهای جغرافیایی را کنار میزند و هویتی فراتر از ملیت و زبان ایجاد میکند.
مهارتهای ارتباطی: تعامل با زائرانی از کشورهای مختلف و مواجهه با زبانها و فرهنگهای گوناگون، مهارتهای ارتباطی کودکان را تقویت میکند.
خانوادهها روایت میکنند
در گفتوگو با چند خانواده که تجربه حضور در اربعین را داشتهاند، نکات جالبی شنیده میشود. یکی از پدران میگوید: «پسرم که قبل از این سفر خیلی به بازیهای موبایلی وابسته بود، در مسیر اربعین بهکلی تغییر کرد. دیدن موکبهایی که شبانهروز بدون هیچ چشمداشتی خدمت میکردند، آنقدر روی او تأثیر گذاشت که خودش داوطلب شد در یکی از موکبها کمک کند.»
مادر دیگری روایت میکند: «دخترم که همیشه از کوچکترین ناراحتی گلهمند بود، در طول مسیر وقتی دید یک خانواده عراقی با وجود امکانات کم، چقدر گرم از ما پذیرایی کردند، برای اولین بار فهمید که خوشبختی در داشتن نیست، در بخشیدن است.»
جمعبندی؛ اربعین، کارگاه تربیت نسل مقاوم
اربعین برای هزاران خانواده ایرانی، بیش از یک مناسک مذهبی است. این سفر، «کارگاه تربیت نسل مقاوم» محسوب میشود؛ نسلی که مفاهیم ایثار، مقاومت، همدلی و هویت را نه از کتابها، بلکه از دل مسیر نجف تا کربلا و از میان موکبها و دستهای گرم موکبداران، آموخته است.
تأثیر این سفر بر کودکان و نوجوانان، پایدار و ماندگار است. تجربهای که در آن، عشق به خاندان پیامبر (ص) با عمل و رفتار عجین میشود و نسلی تربیت میشود که مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم را نه بهعنوان یک شعار، بلکه بهعنوان یک سبک زندگی درک میکند.
پیام اربعین، «حب الحسین یجمعنا» است؛ عشقی که خانوادهها را گرد هم جمع میکند و نسل فردا را برای ایستادگی در برابر هر ستمی آماده میسازد.