پژوهشگران برای نخستین بار با استفاده از تصویربرداری پیشرفته از مغز، نحوه تأثیر «مسکالین»؛ یکی از قدیمیترین مواد روانگردان طبیعی جهان، را بررسی کردند. نتایج این مطالعه نشان میدهد؛ این ترکیب، به جای خاموش کردن کامل فیلترهای حسی مغز، نحوه اولویتبندی و پردازش اطلاعات حسی را تغییر میدهد؛ یافتهای که میتواند به درک بهتر سازوکار توهم و حتی درمان برخی اختلالات عصبی و روانپزشکی کمک کند.
به گزارش سیناپرس، گروهی از پژوهشگران آمریکایی در مطالعهای که نتایج آن در نشریه Neuroscience Bulletin منتشر شده است، برای نخستین بار موفق شدند اثرات مسکالین بر فعالیت مغز را با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI) بررسی کنند.
مسکالین مادهای روانگردان است که بهطور طبیعی در برخی گونههای کاکتوس مانند پیوت (Peyote) یافت میشود و هزاران سال است که در آیینها و مراسم معنوی برخی فرهنگهای بومی مورد استفاده قرار میگیرد. این ترکیب با فعال کردن گیرندههای سروتونین در مغز، میتواند ادراک رنگها، شکلها، زمان، محیط اطراف و حتی احساس فرد نسبت به خود را دستخوش تغییر کند.
تغییر در فیلتر حسی مغز
مغز انسان در هر لحظه با حجم عظیمی از اطلاعات حسی مانند صداها، بوها، تصاویر و پیامهای داخلی بدن روبهرو است، اما تنها بخش کوچکی از این اطلاعات به آگاهی ما راه پیدا میکند. این فرایند به کمک سامانههای عصبی انجام میشود که محرکهای تکراری یا کماهمیت را فیلتر میکنند تا مغز بتواند بر اطلاعات مهمتر تمرکز کند. پژوهشگران در این مطالعه بررسی کردند که آیا مسکالین میتواند این سیستم فیلترکننده را تغییر دهد یا خیر.
در بخش نخست این پژوهش، فعالیت مغزی ۲۴ موش صحرایی (۱۲ نر و ۱۲ ماده) در حالت بیداری با استفاده از دستگاه fMRI ثبت شد. نیمی از حیوانات مسکالین دریافت کردند و نیمی دیگر محلول کنترل.
نتایج تصویربرداری نشان داد مسکالین فعالیت بخشهایی از مخچه را کاهش میدهد، اما در عین حال ارتباط این ناحیه را با بخشهای مهم دیگری از مغز، از جمله هیپوکامپ (مرکز حافظه)، تالاموس (مرکز انتقال اطلاعات حسی)، قشر حسیپیکری و میانمغز بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
یکی از مهمترین یافتهها این بود که ارتباط میان مخچه و هیپوکامپ، که در شرایط طبیعی تقریباً وجود نداشت، پس از مصرف مسکالین به شکل چشمگیری تقویت شد.
حذف فیلتر یا بازتنظیم آن؟
پژوهشگران سپس واکنش حیوانات به بوها و صداهای مختلف را بررسی کردند.در آزمایش بویایی، رایحه بادام که معمولاً برای موشها جذاب است، در گروه کنترل واکنش واضحی در مغز ایجاد کرد، اما در حیواناتی که مسکالین دریافت کرده بودند، این پاسخ تقریباً از بین رفت.
در آزمایشی دیگر، حیوانات در معرض صداهایی با فرکانسهای پایین، متوسط و بالا قرار گرفتند. نتایج نشان داد توانایی فیلتر کردن صداهای تکراری در فرکانسهای پایین و بالا حفظ شده بود، اما در فرکانسهای متوسط این عملکرد مختل شد.
به گفته پژوهشگران، این نتایج نشان میدهد مسکالین سیستم فیلتر حسی مغز را به طور کامل از کار نمیاندازد، بلکه حساسیت آن را نسبت به انواع مختلف محرکها بازتنظیم میکند؛ به این معنا که برخی اطلاعات را تضعیف و برخی دیگر را تقویت میکند.
به گفته نوآ کاوالارو، نویسنده اصلی این پژوهش، افزایش ارتباط میان مخچه و نواحی مرتبط با حافظه و پردازش حسی میتواند توضیح دهد که چرا افراد پس از مصرف مسکالین، احساس متفاوتی نسبت به بدن خود، محیط اطراف و ادراک حسی پیدا میکنند.البته پژوهشگران تأکید میکنند هنوز مشخص نیست همین تغییرات دقیقاً در مغز انسان نیز رخ میدهد یا اینکه تا چه اندازه مسئول ایجاد توهمهای ناشی از مسکالین هستند.
گامی برای شناخت بهتر مغز
محققان همچنین یادآور میشوند که این مطالعه روی حیوانات انجام شده و نمیتوان تجربههای ذهنی مانند دیدن تصاویر غیرواقعی یا تغییر در احساس هویت را در موشها اندازهگیری کرد. علاوه بر این، برخی عوامل فیزیولوژیک مانند تغییرات ضربان قلب یا تنفس نیز همزمان ثبت نشدهاند؛ بنابراین برای تأیید کامل نتایج، انجام مطالعات انسانی ضروری است.
با وجود این محدودیتها، پژوهشگران معتقدند این تحقیق نخستین تصویر دقیق از نحوه تأثیر مسکالین بر شبکههای عصبی مغز ارائه میدهد و میتواند زمینه را برای درک بهتر سازوکار ادراک، توهم و توسعه درمانهای نوین برای برخی بیماریهای عصبی و روانپزشکی فراهم کند.
مترجم: مه گل غفاری