به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از روابط عمومی خانه هنرمندان ایران، این مستند ۵۰ دقیقهای در قالب صد و سیویکمین برنامه «مستنداتِ یکشنبه» به مناسبت سوم مرداد، پنجمین سالگرد ثبت جهانی راهآهن سراسری ایران در خانه هنرمندان ایران اکران شد و هوشنگ گلمکانی (منتقد و کارگردان)، مهرداد زاهدیان (مستندساز) و محمد محسنیان (پژوهشگر تاریخ راهآهن) به بررسی اثر پرداخت.
دریغ است ایران که ویران شود
در ابتدا و پیش از نمایش اثر، مراسم حمید کریلی که اجرای این برنامه را برعهده داشت، گفت: مناسبت برنامه امشب ۱۰۰ سالگی راه آهن ایران است و مبدا این تاریخ هم تصویب قانون اخذ مالیات از قند و شکر است که هدف از این دریافت مالیات تامین بودجه برای ساخت این ابرپروژه بود. همچنین راه آهن سراسری ایران به طول ۱۴۰۰ کیلومتر چهارمین اثر بعد از اتریش، سوییس و هند و البته طولانیترین پروژه جهانی است که ثبت شده است. تاریخ ثبت راهآهن در یونسکو، سوم مرداد ۱۴۰۰ است.
او با اشاره به این که ساختن بسیار سختتر از ویرانکردن و تخریب است، گفت: پل زیبای تلهزنگ یکی از زیباترین مسیرهای راه آهن بود که در جنگ ۸ ساله تخریب شد و بخشی از این مسیر با راکت یک عراقی نابود شد به طوری که ما پس از این همه سال هنوز نتوانستیم آن را ترمیم کنیم. به همین دلیل از تصمیمگیران میخواهم که همواره تصمیمات عاقلانه بگیرند. دریغ است ایران که ویران شود/ کنام پلنگان و شیران شود.
نگاه ثابت غربیها به شرق
هوشنگ گلمکانی منتقد با اشاره به نگاه غربیها به شرق گفت: در سفرنامههای غربی که درباره ایران نوشتند ایران را یک کشور هزار و یک شب میدانند اما نمایش بدویت از ایران بسیار برجسته است. هرچند که بعدها در فیلمهایی مثل مستند «بادصبا» ما یک وجه شاعرانگی از ایران میبینیم.
او ادامه داد: این شاعرانگی در کنار بدویت یک نگاه مشترک درباره ایران است. این فیلم با اینکه یک فیلم سفارشی است یعنی هم ایران پول داده هم یک کمپانی دانمارکی با این حال نگاه بدوی دارد.
او افزود: این فیلم ۴۵ دقیقه است و ۲۰ دقیقه آن مقدمه است و آن ۲۰ دقیقه صرف همان نمایش بدویت بود. این موضوع سو نیت هم نیست یک نگاه ثابتی از غربیها به ایران و شرقیها است.
این منتقد همچنین گفت: نگاه به زندگی اگزوتیسم در شرق و جهان سوم همراه با بدویت است و هیچگاه هم تمامی ندارد تا جایی که نصف فیلم صرف مقدمه میشود. به نظر من کارگردان این فیلم میخواهد همه چیز را بگوید. به عنوان یک سند تاریخی از ۵ ستاره به این اثر ۵ میدهم اما به عنوان یک فیلم مستند در این اثرژ یک نوع عجله موجود است چون سازندگان این مستند، آن را در سال آخر این پروژه ششساله ساختهاند.
راهآهن؛ یک نقطه تاریخی در ایران
مهرداد زاهدیان مستندساز نیز توضیح داد: یک فیلم مستند را بدون پیوستهای تاریخی آن نمیتوان بررسی کرد. ما باید با پارادیمها و نوع مواجهه و نیازهای زمان این اثر را بررسی کنیم. در آن دوره تاریخی که هندوستان و عثمانی یک مسیر راه آهن طویل داشتند ما نتوانستیم کاری کنیم اما این آرزو در دوره رضاشاه محقق میشود.
این مستندساز ادامه داد: بحث حکمرانی و اقتصاد اهمیت بالایی دارد در کشوری که از جنوب به شمال آن ماهها طول میکشد حکمرانی دچار ضعف است و زمانی که راه آهن وجود ندارد اقتصاد محلی است اما با ایجاد راه آهن اقتصاد گسترش پیدا میکند.
زاهدیان بیان کرد: در مستند هم میبینید که میگوید «ایران، پارس نوین» درواقع راه آهن را به عنوان یک نقطهگذاری تاریخی میداند. در آن دوره نگاه به سینما شکل دیگری داشته است و در آن دوره ما چیزی به نام فیلم صنعتی نداشتیم و توجه روی مسیر تولید بود در حالی که این فیلم توسط یک کمپانی دانمارکی ساخته شد.
راه آهنی که باید در شش سال ساخته شود!
محمد محسنیان، پژوهشگر تاریخ راه آهن، در بخش دیگری از این نشست گفت: ترجیح میدهم به جای جنبههای هنری فیلم، درباره تاریخ شکل گیری آن و انگیزههای ساختش صحبت کنم.
او توضیح داد: بخش مهمی از اطلاعات مربوط به این مستند بر مبنای خاطرات و اسنادی است که از عوامل سازنده آن باقی مانده و از جمله می توان به کتابی با عنوان «راه آهنی که باید در شش سال ساخته شود» اشاره کرد؛ کتابی که شرحی بسیار جذاب از سفر اینگالف بویسن به ایران و چگونگی شکل گرفتن این پروژه را ارائه میدهد.
۲۴۲۲۴۳