درخت عرعر با نام علمی Ailanthus altissima، گونهای گیاهی بومی چین است که سالها پیش به ایران وارد شده است. رشد سریع، مقاومت بالا در برابر خشکی و توانایی سازگاری با شرایط سخت، باعث گسترش این درخت در بسیاری از شهرها، حاشیه جادهها و عرصههای طبیعی ایران شده است. با این حال، کارشناسان منابع طبیعی نسبت به ادامه کاشت و گسترش آن هشدار میدهند.
مخاطرات گونه مهاجم عرعر
دکتر کاظم ساعدی، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، بیان میکند که عرعر در بسیاری از نقاط جهان به یک معضل جدی تبدیل شده است. این درخت به دلیل تولید فراوان بذر، رشد بسیار سریع و توانایی تولید پاجوش و ریشه جوش به راحتی تکثیر میشود و فرصت رشد را از گونههای بومی سلب میکند. حتی پس از قطع درخت، ریشههای آن قادر به جوانهزنی مجدد هستند که حذف فیزیکی آن را دشوار میسازد.
پدیده آللوپاتی و کاهش تنوع زیستی
خطر عرعر تنها به سرعت رشد آن محدود نمیشود. این درخت ماده شیمیایی خاصی را وارد خاک میکند که مانع جوانهزنی و رشد بسیاری از گیاهان دیگر میشود. این پدیده که «آللوپاتی» نامیده میشود، منجر به حذف تدریجی گونههای بومی، یکدست شدن پوشش گیاهی و در نهایت کاهش تنوع زیستی میگردد. عرعر با تصرف منابع آب و خاک، ایجاد سایه و جلوگیری از رشد سایر گیاهان، سلامت اکوسیستمهای مورد هجوم را تهدید میکند.
اهمیت پیشگیری و استفاده از گونههای بومی
به دلیل ویژگیهای ذکر شده، عرعر در فهرست گیاهان مهاجم بسیاری از کشورها قرار گرفته است. اگرچه این درخت به دلیل مقاومت بالا همچنان در فضای شهری مورد استفاده قرار میگیرد، اما کاشت آن در نزدیکی جنگلها، مراتع و زیستگاههای طبیعی میتواند به مشکلی جدی تبدیل شود، زیرا ترکیب طبیعی پوشش گیاهی را تغییر داده و رقابت را به زیان گونههای بومی افزایش میدهد. بهترین راه مقابله با این مهاجم سبز، پیشگیری از گسترش آن و استفاده از گونههای بومی در طرحهای فضای سبز و احیا منابع طبیعی است.