شهید سید‌اسدالله لاجوردی و تاسیس ستاد مردمی رسیدگی به امور دیه

شهید سید‌اسدالله لاجوردی از مدیران و کارگزاران کم‌نظیر تاریخ قضایی و زندانبانی معاصر ایران بود. او با بررسی میدانی و تفکیک دقیق پرونده‌ها، متوجه شد که بخش قابل توجهی از محبوسان مجرمان سابقه‌دار یا مفسد به دلایل انگیزه‌های مجرمانه نیستند. این گروه شامل بدهکاران جرایم غیرعمد، محکومان مالی، بدهکاران دیه ناشی از سوانح و حوادث کارگاهی و متعهدان مهریه و نفقه بودند که به دلیل تنگی معیشت و فقر اقتصادی در حبس مانده بودند. در سال 1369، شهید لاجوردی با بازخوانی مداوم آمارهای ثبت‌شده متوجه تکرار نام شماری از مددجویان شد که ماه‌ها و سال‌ها صرفا به سبب دیون مالی و ناتوانی در تادیه حق‌الناس در حبس به سر می‌بردند. این مشاهده بنیادین، او را به یک فرضیه روشن رساند مبنی بر این که نظام زندانبانی تنها با اعمال مجازات و افزایش مدت حبس قادر به گره‌گشایی از چالش‌های این دسته از مددجویان نیست. او حبس بدهکار معسر را نه درمان مسئله، بلکه عامل بازتولید بحران می‌دانست و بر این باور بود که باید راهبردی نو برای جلب مشارکت‌های عمومی، هم‌افزایی خیرین و تلفیق فتوت دینی با رسالت قضایی پی‌ریزی کرد. از همین نقطه فکری و عملیاتی، نخستین آیین گلریزان در ماه مبارک رمضان 1369 شکل گرفت و بستری مستحکم را برای بنیان‌گذاری ساختار ستاد دیه فراهم آورد. اهمیت جایگاه و نقش فکری شهید لاجوردی در فرایند تاسیس ستاد دیه در این نکته نهفته است که او ماهیت زندان را از سطح یک مجازات بازدارنده صرف به ساحت پاسداری از کرامت انسان، صیانت از حقوق افراد نیازمند تبدیل کرد.