خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: از آنجا که نظام حیات در جهان هستی نظام تکامل و پرورش است و تمامی موجودات زنده مسیر تکامل را می پیمایند، همه مردم از انبیاء گرفته تا افراد عادی ـ طبق این قانون عمومی ـ می بایست آزمایش شوند و استعداد نهفته خود را برای رسیدن به تکامل شکوفا سازند؛ امّا بندگان در برابر این امتحانات سرنوشت ساز به دو گروه تقسیم می شوند: گروهی از عهده امتحانات بر آمده و گروهی مردود می گردند. برای اینکه بتوانیم از عهده امتحانات الهی برآییم، لازم است با نکاتی آشنا شویم:
۱- صبر و پایداری
خداوند در آیه ۱۵۵ سوره بقره می فرماید: «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِین»؛ (قطعا همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، زیان مالی و جانی، و کمبود میوه ها آزمایش می کنیم و بشارت ده به استقامت کنندگان!)
با توجه به این آیه کریمه، نخستین و مهمترین گام برای پیروزی همان است که در جمله کوتاه و پر معنی «وَ بَشِّرِ الصَّابِرِین» آمده است، این جمله با صراحت می گوید: رمز پیروزی در این راه، صبر و پایداری است و به همین دلیل بشارت پیروزی را تنها به صابران و افراد با استقامت می دهد.
۲- توجه به گذرا بودن حوادث دنیا
توجّه به گذرا بودن حوادث این جهان، عامل دیگری برای پیروزی محسوب می شود. خداوند در آیه ۱۵۶ سوره بقره می فرماید: «الَّذینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصیبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُون»؛ (آنها که هر گاه مصیبتی به ایشان می رسد، می گویند: ما از آنِ خدائیم و به سوی او بازمی گردیم!).
اصولا این جمله «إِنَّا لِلَّه وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» که از آن به عنوان «کلمه استرجاع» یاد می شود، عصاره ای است از عالی ترین درس های توحید و روشن ترین نشانه انقطاع الی الله است و تکیه بر ذات پاک او در همه چیز و در هر زمان و اگر می بینیم بزرگان اسلام به هنگام بروز مصائب سخت این جمله را با الهام گرفتن از قرآن مجید تکرار می کردند، برای این بوده است که شدّت مصیبت آنها را تکان ندهد و در پرتو ایمان به مالکیت خداوند و بازگشت همه موجودات به سوی او، این حوادث را درون خود هضم کنند. تأسّی به این آیه و القای گذرا بودن این جهان به خود و اینکه این جهان گذرگاهی بیش نیست و در نتیجه دوری از یاس و ناامیدی رمز دیگری برای موفقیت در آزمون های الهی است.
امیرمؤمنان علی(علیه السلام) در تفسیر این جمله می فرماید: «إِنَّ قَوْلَنَا إِنَّا لِلَّهِ إِقْرَارٌ عَلَی أَنْفُسِنَا بِالْمُلْکِ وَ قَوْلَنَا وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ إِقْرَارٌ عَلَی أَنْفُسِنَا بِالْهُلْکِ» (۱)؛ (اینکه ما می گوییم «إِنَّا لِلَّهِ» اعتراف به این حقیقت است که ما مملوک اوییم و اینکه می گوییم: «وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» اقرار به این است که ما از این جهان خواهیم رفت و جایگاه ما جای دگر است).
۳- استمداد از نیروی ایمان و الطاف الهی
استمداد از نیروی ایمان، عامل مهم دیگری برای موفقیت در امتحانات الهی است. کسانی هستند که هر وقت دستخوش حوادث می گردند، اعتدال خود را از دست داده، گرفتار اضطراب می شوند؛ امّا دوستان خدا چون برنامه و هدف روشنی دارند بدون حیرت و سرگردانی، مطمئن و آرام به راه خود ادامه می دهند، خدا نیز روشن بینی بیشتری به آنها می دهد که در انتخاب راه صحیح دچار اشتباه نشوند.
لذا انسان در امتحانات و مواجهه با سختی ها همواره باید به خداوند تکیه کند و از او بخواهد در میان سرگردانی و حیرت، راه مطمئن و صحیح را به او بنمایاند و اگر تصمیم گرفت که در مسیر خدا گام نهد، مطمئن باشد که یاری و الطاف خدا شامل حالش خواهد شد؛ چنان که در آیه ۶۹ سوره عنکبوت به این موضوع تصریح شده که: «وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا»؛ (کسانی که در راه ما به جهاد برخیزند ما آنها را به راه های خود هدایت می کنیم).
۴- عبرت از تاریخ و اقدامات گذشتگان
یکی از چیزهایی که موفقیت در امتحانات خداوند را در پی دارد، عبرت از سرگذشت کسانی است که امتحان و آزمایش شده اند و راه نادرست را برگزیده اند و اکنون آن روش و مسلک برای دیگران آیینه عبرت است تا به آن راه نروند وگرنه دچار همان گرفتاری و نتایج شوم خواهند شد. خداوند در قرآن نیز در آیات متعددی از امت ها و ملت های گذشته یاد می کند و آن ها را مایه عبرت می داند، به عنوان مثال در آیه ۶۹ سوره نمل خطاب به پیامبرش می فرماید: «قُلْ سیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمین»؛ (بگو: در روی زمین سیر کنید و ببینید عاقبت کار مجرمان به کجا رسید!).
قرآن مجید مردم را به سیر در زمین و مشاهده آثار گذشتگان، سرزمینهای ویران شده اقوامی که به عذاب گرفتار شده اند، کاخهای در هم شکسته شاهان، قبرهای در هم ریخته و استخوانهای پوسیده مستکبران و اموال و ثروتهای بی صاحب مانده ثروتمندان مغرور، دعوت می کند، چراکه که مطالعه این آثار که تاریخ زنده و گویا و ملموس پیشینیان است دلها را بیدار و چشمها را بینا می کند.
علاوه بر این توجه به تاریخ پیشینیان و بررسی موضع آنان در برابر آزمایش های الهی برای آماده ساختن روح انسان نسبت به امتحانات پروردگار بسیار مؤثر است. اصولا اگر انسان در مسائلی که برای او پیش می آید احساس تنهایی کند از نیروی مقاومتش کاسته خواهد شد، اما توجه به این حقیقت که این مشکلات طاقت فرسا و آزمایش های سخت الهی برای همه اقوام و ملتها در طول تاریخ وجود داشته سبب افزایش نیروی پایداری انسان می گردد به همین دلیل قرآن مجید کرارا برای دلداری پیامبر(صلی الله علیه و آله) و تقویت روحیه او و مؤمنان اشاره به تاریخ گذشتگان و حوادث دردناک زندگی آنها می کند؛ مثلا در آیه ۳۴ سوره انعام می گوید: «وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلی ما کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتَّی أَتاهُمْ نَصْرُنا»؛ (اگر تو را تکذیب کنند تعجب نیست، پیامبران پیشین را نیز تکذیب کردند آنها در برابر تکذیب مخالفان پایداری و شکیبایی به خرج دادند، و آزار شدند تا سرانجام نصرت و یاری ما به سراغشان آمد).
۵- توجّه به آگاهی خداوند از همه آزمایشات و بلایا
توجّه به این حقیقت که همه این حوادث در پیشگاه خداوند رخ می دهد و او از همه چیز آگاه است عامل دیگری برای پایداری است.
کسانی که در یک مسابقه مشکل و طاقت فرسا شرکت دارند همین که احساس می کنند جمعی از دوستانشان در اطراف میدان مسابقه آنها را می بینند تحمّل مشکلات برای آنها آسان می شود و با شوق و عشق بیشتری به نبرد با حوادث بر می خیزند.
جایی که وجود چند نفر تماشاچی چنین اثری در روح انسان بگذارد توجه به این حقیقت که خداوند مجاهدت های ما را در صحنه های آزمایش می بیند، چه عشق و شوری به ادامه این جهاد در ما ایجاد خواهد کرد.
قرآن می گوید: به هنگامی که نوح(علیه السلام) تحت شدیدترین فشارها از سوی قومش مامور به ساختن کشتی شد خداوند به او دستور داد: «وَ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْیُنِنا» (۲)؛ (در برابر ما اقدام به ساختن کشتی کن).
عبارت «بِأَعْیُنِنا»، چنان قوت قلبی به نوح(علیه السلام) بخشید که فشار و استهزای دشمنان، کمترین خللی در اراده نیرومند او ایجاد نکرد. (۳)
از سالار شهیدان و مجاهدان راه خدا امام حسین(علیه السلام) همین معنی نقل شده که در صحنه کربلا به هنگامی که بعضی از عزیزانش با فجیع ترین حالت به شهادت رسیدند، فرمود: «هَوَّنَ عَلَیَّ مَا نَزَلَ بِی أَنَّهُ بِعَیْنِ اللَّه» (۴)؛ (همین که می دانم این امور در برابر دیدگان علم پروردگار انجام می گیرد تحمّل آن بر من آسان است).
پی نوشت:
(۱). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، مجلسی، محمد باقر، انتشارات اسلامیه، تهران، ۱۳۶۳هـ. ش، ج ۶۸، ص ۸۰.
(۲). سوره هود، آیه ۳۷.
(۳). تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۷۴هـ. ش، ج ۱، ص ۵۳۱-۵۳۳.
(۴). إبصار العین فی أنصار الحسین علیه السلام، سماوی، محمد بن طاهر، انتشارات دانشگاه شهید محلاتی، قم، ۱۴۱۹هـ. ق، ص ۳۶؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، همان، ج ۴۵، ص ۴۶.
