افشین علیار، منتقد و کارشناس هنرهای نمایشی و سینما، معتقد است تئاتر که در دهههای گذشته بیش از هر چیز یک هنر اندیشمند و مبتنی بر گفتوگو با جامعه بود، امروزه در بسیاری از موارد به سمت سرگرمیهای زودگذر و نمایشهای صرفاً فروشمحور حرکت کرده است. وی این تغییر را موجب تبدیل شدن تئاتر از «هنر مادر» به کالایی تجاری دانست.
تغییر ماهیت تئاتر: از تفکر به سرگرمی
علیار در مصاحبهای با برنامه "فرهنگسرای گفتوگو" بیان کرد که تئاتر ذاتاً هنری برای تفکر، تأمل و طرح مسئله است. در گذشته، نمایشها به گونهای طراحی میشدند که مخاطب را وادار به اندیشیدن کنند. اما اکنون در بخش قابل توجهی از تولیدات نمایشی، عنصر تعقل جای خود را به شوخیهای سطحی، هیجانهای مقطعی و جذب تماشاگر به هر قیمت داده است. او تأکید کرد که این روند باعث فاصله گرفتن تئاتر از هویت واقعی خود شده است.
تئاتر خصوصی و چالشهای آن
این کارشناس هنرهای نمایشی از گسترش تئاتر خصوصی و وابستگی آن به چهرههای مشهور سینمایی انتقاد کرد. وی اظهار داشت که در بسیاری از موارد، منطق تولید از کیفیت هنری به سمت فروش گیشه تغییر کرده است. در چنین فضایی، حضور سلبریتیها به مهمترین عامل تبلیغ و جذب مخاطب بدل شده و همین موضوع سبب شده برخی آثار، فارغ از ارزشهای محتوایی و هنری، تنها بر پایه نامهای مشهور روی صحنه بروند.
تبدیل تئاتر به «دکان کاسبکارانه»
علیار با اشاره به شعار اولیه تئاتر خصوصی مبنی بر «تئاتر برای همه»، خاطرنشان کرد که این جریان در آغاز با هدف گسترش دسترسی مردم به هنر نمایش و افزایش تنوع تولیدات شکل گرفت. اما به مرور زمان در بخشی از بدنه خود به مسیری دیگر رفت و به تعبیر او به «دکانی کاسبکارانه» تبدیل شد. او معتقد است وقتی معیار اصلی تولید، بازگشت سرمایه و فروش بیشتر باشد، طبیعی است که آثار فکری، تجربهگرا و فرهنگی در حاشیه قرار گیرند.