آیات ۱۰ تا ۱۶ سوره حشر در ادامه ترسیم ویژگیهای جامعه مؤمنان، دو جبهه متفاوت را در مقابل هم قرار میدهد. از یک سو مؤمنانی که نسبت به نسلهای پیشین احساس برادری دارند و برای پاک ماندن دل از کینه دعا میکنند، و از سوی دیگر منافقانی که با وعدههای پرطمطراق، دیگران را به ایستادگی دعوت میکنند اما در لحظه آزمون، تنها میمانند.
ویژگیهای جامعه مؤمنان در سوره حشر
طبق تفسیر علامه طباطبایی در کتاب «المیزان»، این آیات فراتر از یک گزارش تاریخی، بیانگر سنتی همیشگی در روابط اجتماعی و سیاسی است. ایمان پیوندی واقعی ایجاد میکند، در حالی که نفاق، اتحادهایی ظاهری و شکننده میسازد.
دعا برای نسلهای پیشین و پاکسازی کینه
در آیه ۱۰ سوره حشر، ویژگی مؤمنانی که پس از مهاجران و انصار آمدهاند (وَالَّذِینَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ) ترسیم شده است. ویژگیهای این گروه عبارتند از:
- طلب مغفرت برای پیشینیان: آنها برای کسانی که پیش از ایشان در مسیر ایمان بودهاند، دعا میکنند (رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ).
- پاکسازی قلب از کینه: آنها از خداوند میخواهند که در دلهایشان نسبت به مؤمنان کینهای قرار ندهد (وَلَا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِینَ آمَنُوا).
در اینجا «غِلّ» به معنای کینه و دشمنی پنهانی است که میتواند پیوند جامعه را از درون فرسوده کند. بنابراین، یکی از نشانههای ایمان اجتماعی، تلاش برای حذف کینه نسبت به اهل ایمان است.
رفتار منافقان و وعدههای دروغین
از آیه ۱۱، فضای آیات تغییر کرده و به توصیف رفتار منافقان میپردازد. این افراد با کافران اهل کتاب وعدههایی میدهند که در لحظه خطر فرو میریزند. وعدههای آنها شامل موارد زیر است:
- همراهی در اخراج: وعده میدهند که اگر آنها را بیرون کنند، ما نیز با شما خارج میشویم (لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَکُمْ).
- حمایت در جنگ: وعده میدهند که اگر با شما جنگ شود، ما حتماً شما را یاری میکنیم (وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّکُمْ).
