رابرت پیپ، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، در تحلیل خود در نشریه فارن افرز، به بررسی گذار از دوران تکقطبی آمریکا به نظم جدید جهانی پرداخته است. وی معتقد است که الگوی قدرت نظامی در جهان دستخوش تغییرات بنیادینی شده است.
از جنگ خلیج فارس تا تضعیف نظم تکقطبی
به گفته پیپ، جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ نقطه آغاز دوران تکقطبی ایالات متحده بود. پیروزی سریع و کمهزینه آمریکا در آن جنگ نشان داد که واشنگتن قادر است تهدیدهای بزرگ را با هزینهای اندک مهار کند؛ امری که منجر به افزایش وابستگی متحدان به آمریکا و شتاب گرفتن روند جهانیشدن شد.
با این حال، موفقیتهای این نظم، بهتدریج زمینههای تضعیف آن را فراهم کرد. فناوریهایی که زمانی انحصار قدرتهای بزرگ بود، اکنون در دسترس بازیگران ضعیفتر قرار گرفته است. برخی از این فناوریها عبارتند از:
- تراشهها و حسگرها
- سیستمهای GPS
- هوش مصنوعی
- پهپادهای ارزانقیمت
نقش فناوریهای ارزان در تغییر موازنه قدرت
پیپ با اشاره به تنشها در منطقه، معتقد است که اگرچه آمریکا همچنان قدرت تخریب بالایی دارد، اما دیگر نمیتواند اراده خود را بهراحتی تحمیل کند. او نمونههایی از این تغییر موازنه را مطرح میکند:
- ایران: استفاده از پهپادها و موشکهای ارزانقیمت میتواند بازار انرژی و کشتیرانی را مختل کرده و هزینههای آمریکا و متحدانش را افزایش دهد.
- تایوان: چین در برابر پهپادها و موشکهای متحرک تایوان آسیبپذیر است و حملات محدود میتواند زنجیرههای تأمین و تجارت جهانی را با اختلال مواجه کند.
پایان دوران برتری بلامنازع و کمهزینه
طبق تحلیل این استاد علوم سیاسی، دوران برتری بلامنازع و کمهزینه آمریکا به پایان رسیده است. در نظم جدید، قدرت نظامی بهتنهایی تضمینکننده نتیجه سیاسی نیست. فناوریهای دقیق و ارزان، در کنار جغرافیا و وابستگی اقتصاد جهانی به مسیرهای تجاری، به بازیگران کوچکتر این امکان را داده است که قدرتهای بزرگ را از طریق ایجاد اختلال به چالش بکشند.