نموداری که روایتگر جابهجایی موازنه اقتصادی است
مهرزاد علیجانی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با برنا به توضیح نموداری تحت عنوان «دو قرن ابرقدرتهای اقتصادی» میپردازد. این نمودار تغییر سهم تولید ناخالص داخلی جهان را از سالهای گذشته تا حال نشان میدهد و بیانگر انتقال قدرت میان تمدنها و دولتهای مدرن است. بر اساس این تصویر، در سال 1820 چین با سهم 28.6 درصد و امپراتوری بریتانیا با 23.1 درصد، بزرگترین اقتصاد جهان بودند و سهم آمریکا تنها 2.3 درصد برآورد میشد.
- این تصویر نشان میدهد که مرکز ثقل اقتصاد جهان طی حدود دو قرن، سه بار جابهجا شده است: از آسیا به اروپا، از اروپا به آمریکا و اکنون به سمت آسیا باز میگردد.
انقلاب صنعتی و آغاز تغییر موازنه قدرت
وی بیان میکند که تا پیش از انقلاب صنعتی، جمعیت و کشاورزی عوامل اصلی قدرت اقتصادی بودند، اما با ورود ماشین بخار، راهآهن، کارخانه و برق، بهرهوری جایگزین شده و کشورهای اروپایی با اتکا به فناوری و صنعت بر اقتصاد جهان مسلط شدند. بریتانیا نخستین کشوری بود که این تحولات را آغاز کرد و پس از آن آلمان و فرانسه و سایر کشورهای اروپایی به جمع قدرتهای صنعتی پیوستند. به این ترتیب قرن نوزدهم به دوران برتری فناوری و بهرهوری اروپا تبدیل شد.
قرن بیستم، عصر برتری آمریکا
علیجانی همچنین به روند نمودار اشاره میکند که پس از دو جنگ جهانی، آمریکا با توسعه زیرساختها، بازار سرمایه، دانشگاههای پیشرفته و نوآوری، جای اروپا را بهعنوان بزرگترین قدرت اقتصادی جهان گرفت. در مقاطعی پس از جنگ جهانی دوم، سهم اقتصاد آمریکا به حدود ۳۰ درصد اقتصاد جهان رسید.
این کارشناس تأکید میکند که اکنون با وجود تجربههای تاریخی، توجه به ظرفیتهای ژئوپلیتیکی ایران و اصلاح ساختارهای اقتصادی میتواند به بهرهبرداری از این انتقال دوباره قدرت منتهی شود. اما لازم است اقتصاد ایران با اصلاحات ساختاری، سرمایهگذاری در فناوری و بهبود محیط کسبوکار، از فرصتهای پیشرو به نحو مطلوب استفاده کند.
نکتههای کلیدی
- مرکز ثقل اقتصاد جهان در حال حاضر به سمت آسیا در حال حرکت است.
- انقلاب صنعتی و فناوریهای نوین چگونه بر نقشه جهانی تأثیر گذاشتند.
- برای ایران، اصلاحات اقتصادی و بهرهگیری از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی مورد تأکید است.